Istočna kapija Srbije

Negotinska krajina nalazi se na samom istoku Srbije. Teritorijalno se poistovećuje s područjem opštine Negotin. Okružena je planinama Miročem, Deli Jovanom i Crnim Vrhom sa jedne i rekama Dunavom i Timokom sa druge strane.

Tekst i fotografije: Stanko Kostić

Geografski položaj Negotinske krajine uslovio je i posebne klimatske odlike ovog podneblja sa veoma toplim letima i hladnim zimama, što pogoduje gajenju voćarskih kultura a posebno vinogradarstvu po kome je ovaj kraj nadaleko čuven. Posebno se izdvajaju Rajac, Smedovac i Rogljevo, tri susedna sela bogata vinarskom istorijom. U njihovim atarima još postoje stari, kameni podrumi za spravljanje i čuvanje vina. Zovu ih pimnice – kuće za vina. One su sezonski naseljene. Urbanističkim i arhitektonskim rešenjima čuvaju duh narodnog graditeljstva. U njima posetioci mogu probati i kupiti vino. Negotin važi za ekonomski, duhovni i kulturni centar Krajine i može se reći da je istočna kapija Srbije, koja se preko njega kopnom i Dunavom povezuje s Bugarskom i Rumunijom.

Sam grad doživljava svoj ekonomski i kulturni procvat u XIX veku kada dobija glavnu školu, polugimnaziju, žensku školu (jednu od prvih u Srbiji), čitalište, pevačko društvo, crkvu svete Trojice, oko koje se formira gradsko jezgro, koje danas sa starom crkvom iz 1803. čini zaštićenu kulturno-istorijsku celinu. Bogata istorija, kulturno nasleđe, zanimljiva i živopisna okolina Negotina, uticali su na razvoj svih oblika turizma u ovom kraju. Treba obići Muzej Krajine u čijem su sastavu: Arheološki muzej, kuća Stevana Mokranjca i Muzej Hajduk Veljka, koji je smešten u konaku kneza Todorčeta iz XIX veka i najstarija je sačuvana varoška kuća u Negotinu. Ličnosti koje su proslavile krajinu i Negotin jesu: hajduk Veljko Petrović i kompozitor Stevan Mokranjac, u čiji se spomen svake godine u Negotinu održava muzički festival Mokranjčevi dani. U blizini grada su manastiri: Bukovo, zadužbina kralja Milutina i Vratna – biseri srpske srednjovekovne arhitekture kao i kasnoantički lokalitet Šarkamen, datiran u III vek nove ere.

Od prirodnih lepota neizostavno treba videti fascinantne Vratnjanske kapije s lovnim rezervatom u kojem se gaje jelen lopatar, muflon i divlja svinja, Mokranjske stene i Rajsku pećinu. Vodopad na Mokranjskim stenama omiljeno je izletište Negotinaca. Nalazi se 5-6 kilometara južno od Negotina, u ataru sela Mokranje. Formira se na delu toka Sikolske reke. Vodopad je visok desetak metara, a u podnožju je erozijom formirano jezero koje se leti koristi kao kupalište.

Vrelo Šarkamen nalazi se 25 km zapadno od Negotina. U blizini izvora Šarkamenske reke, po kome je i dobio ime, nalazi se kasnoantički lokalitet Vrelo Šarkamen. Potiče s kraja III i početka IV veka iz vremena vladavine Galerija i Maksimina Daje. Rezidencijalno-memorijalni kompleks carska palata prostire se na 25 ha. U jednom od pet vidljivih objekata – Mauzoleju carice majke 1996. otkriven je komplet zlatnog carskog nakita koji se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu.

Reka Vratna, koja se uliva u Dunav, stvorila je u svom slivu dolinu sa klisurama i kanjonskim delovima sa prerastima, lučnim kamenim mostovima koji natkriljuju reku. Ima ih tri, zovu se Vratnjanske kapije i nezaobilazna su turistička destinacija.

Rajska pećina je poznata kao prerast Zamne. Pećina, u dolini reke Zamne, cela je, u stvari, grandiozni podzemni tunel, kojim teče istoimena reka. Jedinstven je oblik podzemne kraške morfologije istočne Srbije, specifične početne faze evolucije tunelske pećine u prerast i zbog toga ima izuzetno veliki naučni značaj.

Tradiciju gajenja vinove loze započeli su još Rimljani, koristeći blagodeti klime ovog podneblja. Najveći uspon vinogradrstvo doživljava sredinom i krajem XIX veka, kada su zemlje Evrope, prvenstveno Francuska, Austrougarska, Nemačka i Rusija, zbog bolesti vinove loze i zatiranja svojih vinograda uvozile vino sa ovih prostora. Gajenje vinograda, spravljanje i čuvanje vina prati posebna tehnologija uslovljena sezonskim načinom života, određenim alatkama, oruđem i čistim posudama. Za te potrebe izgrađuju se objekti za negovanje i čuvanje vina. Ovde ih zovu pimnice, a to su ćeramidom pokriveni podrumi od kamena i tesanog drveta ukopani u zemlju, koji obezbeđuju idealne uslove, stalnu temperaturu i vlažnost vazduha. Ovaj jedinstveni arhitektonski i urbanistički kompleks vinskih podruma organizovan je oko centralnog trga s česmom u sredini oko koga se protežu male krivudave ulice koje povezuju sve podrume sa centpalnim trgom. Imalo ih je skoro svako selo a opstale su i još su u funkciji "pimnice“ u selima Rajcu, Rogljevu i Smedovcu.

Bilo da ste istraživač, arheolog, etnolog, arhitekt, istoričar, prirodnjak, lovac, ribolovac, planinar, ljubitelj dobrog zalogaja, čaše vrhunskog vina ili samo turista a želite da se upoznate sa kulturom istočne Srbije, uživo na licu mesta, ne oklevajte, dođite u Negotin i Negotinsku krajinu i nećete zažaliti!

Iz Beograda do Negotina možete stići jednim od puteva: dunavskom magistralom preko Smedereva, Velikog Gradišta, Golupca i Kladova; preko Žagubice, Crnog vrha, Borskog jezera, Brestovačke Banje i Bora ili autoputem preko Paraćina, Gamzigradske banje i Zaječara.