Kraljevski vinogradi

Kada je početkom prošlog veka, na svom imanju na Oplencu, kralj Petar Prvi Karađorđević zasadio vinograde, namera mu je bila da oni postanu uzor srpskim vinogradarima i rasadnik najnovijih sorti vinove loze.

Tekst: Zlatica Ivković
Fotografije: Dragan Bosnić

Neposredno po dolasku na presto, 1903. godine, kralj Petar Prvi Karađorđević izabrao je mesto na vrhu Malog Oplenca da zasnuje imanje iz kojeg će nastati zadužbinsko dobro, danas sačuvano kao istorijsko-memorijalni kompleks Oplenca. Tako su na ovom šumovitom zemljištu ponikli Mauzolej (Crkva sv. Đorđa), Petrova kuća, vile i zadužbinski dom, podrum i vinogradi. Kraljeva namera bila je da podigne vinograde koji bi bili uzor srpskim vinogradarima, ali i rasadnik najnovijih sorti vinove loze koja se, u to vreme, selekcionisala u Evropi. I zaista, u vinogradima kralja Petra zrilo je grožđe od kojeg su se pravila vina što su se točila na bečkom, pariskom i drugim evropskim dvorovima.

Zemlju za kompleks vinograda kralj je kupovao od oplenačkih seljaka. Mnogi su u tome videli mogućnost da placeve prodaju po četvorostruko većim cenama, a neki su se sa kraljem inatili do te mere da su sporovi završavali na sudu. Tako se i danas pripoveda slučaj kada je kralj zanavljao vinograde na imanjima u Topoli i želeo da od jednog seljaka kupi parče zemlje, da vinograde zaokruži. Bez obzira na ponuđenu cenu seljak mu je odgovorio da ta zemlja nije na prodaju, da "nema tih para"... Posvađali su se, seljak je presavio tabak i tužio kralja sudu. Kralj je spor izgubio! Dobivši presudu seljak je svom komšiji, čiča-Peri, kako su kralja Petra zvali u narodu, zemlju oko koje su sporio, poklonio.

Podrumi

U podnožju vinograda na istočnoj strani Oplenca, 1915. godine kralj Petar je dovršavao svoj vinski podrum. Nažalost, te ratne godine vino sa berbe nije stiglo na kraljevsku trpezu. Vinograd je oživljen i znatno uvećan za vladavine kralja Aleksandra, koji je do vinograda posebno držao. U njegovo vreme, u oplenačkim vinogradima zasađeni su čokoti, nabavljeni u Francuskoj, visokokvalitetnih sorti loze – semiona, traminca, gamea, šardonea, burgundca i drugih.

Nemajući dovoljno mesta da u stari podrum smesti vino koje je trebalo da stigne sa obnovljenih vinograda, na Oplencu je podignut nov podrum po ugledu na one iz Bordoa. Ugovor o podizanju modernog podruma sklopljen je sa firmom Abel i Beringer iz Frankfurta i godine 1931. u podrum su smeštene prve vinske boce. U vinskim prostorijama bilo je 106 ogromnih buradi, što drvenih što staklenih, od 1000 do 4000 litara zapremine. U posebnom odeljenju bilo je smešteno šest buradi ukrašenih rezbarijom, među kojima je i tri što ih je kao venčani poklon kralj Aleksandar dobio od srpskog, hrvatskog i slovenačkog naroda... Po lepoti rezbarije izdvaja se bure sa inicijalima P. D. J., koje je kralju Petru 1909. godine poklonio potomak znamenitog Topolca Petra Jokića, jednog od najslavnijih junaka Prvog srpskog ustanka. Na obodu bačve ispisani su stihovi koji nose poruku da nije junak onaj koji "ne zna rujno vince piti"!

Vina za podrum točena su u boce s kraljevskim grbom. U do danas sačuvanoj vinoteci nalazilo se, kako je zapisano u dvorskim dokumentima, i "100 flaša vina koja se nikada neće prodati, već ostati za istoriju", kao i trideset flaša za izvanredne prilike, oplenke, žilavke, trijumfa, hamburga i rizlinga, izdvojenih u martu 1931. godine.

Iako ove bačve nekoliko decenija nisu punjene, oplenačku vinarsku tradiciju nastavio je podrum "Aleksandrović" iz oplenač kog sela Vinča. Podrum je čuven po proizvodnji vina "trijumf" pravljenog po originalnoj recepturi iz podruma Karađorđevića. Recept za "trijumf", najbolje vino iz kraljevskih podruma, bio je tajna koju je u emigraciju odneo dvorski podrumar Živan Tadić. Kada je Tadić čuo da unuk njegovog prijatelja, Božidar Aleksandrović, obnavlja vinarsku tradiciju oplenačkog kraja, poslao mu je recepturu na stotinak rukom ispisanih strana. Ono što znamo jeste da ovo najbolje srpsko vino nastaje kupažom sorti sovinjon blan, šardone i rizling.

Pored uvoznog sadnog materijala koji odgovara klimatskim uslovima Oplenca, nekada u posedu zadužbinskog vinograda, vinogradarski stručnjaci i naučne institucije iz zemlje u saradnji sa inostranim proizvođačima sadnog materijala intenzivno rade na selekcionisanju bezvirusnog autohtonog sadnog materijala iz Srbije. Prvi zasad ovog materijala biće posađen na kraljevskoj zadužbinskoj ekonomiji na Oplencu.

– Trenutno se na Oplencu obavljaju poslovi renoviranja i obnove zadužbinske vinarije – Kraljevog podruma podignutog 1931. godine u kojem je u najvećoj meri sačuvana sva oprema iz tog vremena. Oprema i uređaji za preradu postaće deo muzejske postavke u ovom objektu, jer će ih zameniti savremena oprema, ali će oprema za čuvanje i odležavanje vina (kraljeve bačve i burad) biti restaurisani i kao svojevrsni muzejski rariteti biti stavljeni u funkciju proizvodnje.

Posebna muzejska atrakcija biće najstarije bačve iz ovog podruma, lični pokloni kralju Petru iz 1909. godine i bačve iz 1922. godine, venčani pokloni kralju Aleksandru. U muzejskoj postavci najveća je i najstarija srpska vinoteka sa više stotina boca sačuvanih vina, u originalnom pakovanju od 1931. do 1957. godine, kaže Miladin Gavrilović, upravnik Zadužbine kralja Petra Prvog Karađorđevića.

Obnavljanje vinograda

Tridesetih godina prošlog veka, na padinama Oplenca bilo je zasađeno preko sto pedeset hiljada čokota, a zasadi su se iz godine u godinu uvećavali. Neposredno pred Drugi svetski rat vinovom lozom je bila pokrivena površina od trideset sedam hektara, dok je za sadnju bilo kupljeno i pripremljeno još dvanaest hektara zemlje, a kalemovi vinove loze, baš kao što je kralj Petar i zamislio, odlazili su širom Srbije, gde su podizani vinogradi po ugledu na Oplenačke.

U kraljevskim vinogradima uglavnom su uzgajane bele sorte grožđa i proizvođena bela vina. Grožđe za crno vino, na preradu u Oplenac, uglavnom je dovoženo sa kraljevskog imanja iz Demir Kapije. Kvalitetom se tada, u kraljevskom podrumu, izdvojilo vino "trijumf", a ništa lošija nisu bila ni "oplenka", "žilavka", "roze"...

Nakon Drgog svetskog rata, vinogradi na Oplencu su zapušteni, pojedine parcele oplenačkih vinograda uopšte nisu obrađivane. Od nepreglednih vinograda, vremenom su ostala samo dva čokota, u dvorištu kraljevih vinograda, koje je još 1931. godine zasadio kralj lično. Zanimljivo je da jedan beli burgundac i jedan hamburg – još uvek rađaju.

Višegodišnja nebriga prema nekada najlepšem vinogradarskom kompleksu u Srbiji pretvorila je ovaj prostor u samoniklu šumu i korov. I pored nedovoljno rešenih imovinskih odnosa, obnavljajući u izvornom smislu svoj rad, Zadužbina kralja Petra Prvog je u cilju zaštite od daljeg propadanja, godine 2002, ušla u posed dela nekadašnjeg zadužbinskog vinogradarskog kompleksa i vinarije – Kraljevog podruma. A šta se na oplenačkim vinogradima dešava nekoliko poslednjih godina? Gospodin Gavrilović kaže:

– Od 2002. godine u kontinuitetu se obavljaju poslovi na privođenju zemljišta kulturi u površini 3-5 hektara godišnje. Već 2004. godine na prvoj parceli površine 3,7 hektara posađen je prvi zasad vinove loze sorte sovinjon beli. Na isti način kako su to svojevremeno radili kralj Petar i kralj Aleksandar, zasad je podignut najkvalitetnijim bezvirusnim loznim materijalom uvezenim iz poznatih evropskih rasadnika. Ovoga puta to je bio proizvođač iz Italije – Vivaji kooperativi Raušedo. Briga o projektovanju, podizanju zasada i nadzor u stručnoj primeni agrotehnike i savremene nauke poverena je profesorima Poljoprivrednog fakulteta iz Zemuna.

– Već u trećoj godini, 2006, ovaj zasad je dao prvi rod i veoma zadovoljavajuće rezultate. Prva vina sa obnovljenih zadužbinskih kraljevih vinograda za posetioce Oplenca biće ponuđena na degustaciju od proleća 2007. godine. Sa komercijalnom proizvodnjom vina Zadužbina će otpočeti berbom od 2008. godine, kada se predviđa da će kraljevska zadužbinska vinarija biti potpuno rekonstruisana i opremljena najsavremenijom tehničkom opremom. Do tada prerada grožđa sa obnovljene zadužbinske ekonomije obavljaće se u vinariji podruma Aleksandrović, u selu Vinča u neposrednoj okolini Topole, koja je u ovom trenutku tehnološki najopremljenija u Srbiji.

Po rečima gospodina Gavrilovića za narednih pet godina predviđa se da će čitava površina zadužbinskog vinograda na Oplencu biti potpuno revitalizovana i da će u svemu poprimiti izgled iz tridesetih godina prošlog veka, onako kako su to osmislili kralj Petar i kralj Aleksandar. Parkovski i ekonomski deo predstavljaće jednu celinu, kroz vinograde će se protezati pešačke turističke staze sa odmorištima, vinogradi će biti okruženi ružičnjacima i venjacima, a u zadužbinskom kraljevskom podrumu proizvodiće se najkvalitetnija srpska vina. Boce u koje će se vina pakovati biće istog oblika i izgleda kao u trenutku kada je kraljevska vinarija 1931. godine otvorena.