Vreme Cigana

Nakon prošlogodišnjeg trijumfa u Operi Bastilja, na zahtev publike, u pariskoj Kongresnoj palati marta 2008. održaće se jedanaest predstava pank opere Emira Kusturice "Vreme Cigana". Sponzor ovog kulturnog događaja u glavnom gradu Francuske je, među ostalim, i nacionalni avioprevoznik Jat ervejz.

Tekst: Peđa Damjanović
Fotografije: Dragan Teodorović Zeko

Kad je pre nekoliko godina direktor producentske kuće Pale, iz Pariza, Mark di Domeniko predložio Emiru Kusturici i Nenadu Jankoviću, frontmenu kultne rok grupe "Zabranjeno pušenje", poznatijem kao Nele Karajlić, da se adaptira scenario čuvenog filma "Dom za vešanje", odnosno da se napiše muzika za opersku predstavu, Janković je ideju smatrao "kompletno ludom" i pored toliko ostvarenih nemogućih ideja u dugogodišnjoj saradnji s Kusturicom. Jednostavno – ni on ni članovi kultne rok grupe "Zabranjeno pušenje" nikada do tada nisu pisali muziku za operu.

U međuvremenu je stigla vest da direktor pariske Opere Bastilja, gospodin Žerar Mortije, želi da mu baš Emir Kusturica režira jednu operu, jer su Kusturičini filmovi, po rečima gospodina Mortijea "sami po sebi opera". Ideja Marka di Domenika počinje da se ostvaruje onog trenutka kad ga je Žerar Mortije obavestio da je spreman da operu "Vreme Cigana" uvrsti u repertoar čuvene pariske Opere Bastilja.

Za Emira Kusturicu i njegove saradnike, uz umetnički izazov, mogućnost nastupa u jednoj od najcenjenijih i najvećih operskih kuća na svetu, bila je možda presudna da se upuste u ovu avanturu. Usledilo je više od godinu dana rada na adaptaciji scenarija, komponovanju muzike, prevođenja teksta na romski jezik, te nekoliko meseci proba u Srbiji i Francuskoj. Veoma kritična, ali i znatiželjna pariska publika, s nestrpljenjem je i pomalo sumnjičavo iščekivala da vidi kako će već dokazani filmski reditelj Emir Kusturica režirati jednu operu, odnosno, da li je moguće jedan toliko poznat film adaptirati u dobru operu. Atmosferu pred premijeru podgrejavale su priče iz pariskih kafea, da se priprema predstava sa nadrealističnom atmosferom, stalno pokretnog dekora, sa šarenim kostimima i živim guskama na sceni, barakama i krovovima koji lete…, o "ludačkim" glasovima pevača i muzike od koje se "ježimo". Za to vreme Emir Kusturica je znalački vodio preko 50 glumaca-pevača i muzičara kroz ovaj nesvakidašnji umetnički projekat.

Rezultat se pokazao već na pretpremijeri na kojoj se tražila ulaznica više, a već sutradan su karte za sve predstave bile rasprodate. Gotovo 50.000 Parižana prošlog je leta u petnaest predstava videlo Kusturičinu operu. Neki kritičari su je čak nazvali događajem sezone, a čuveni francuski list "Figaro" napisao je da je "Kusturica zauzeo Bastilju" aludirajući na ovacije publike posle svake predstave.

Vulkanska muzika Zabranjenog pušenja (Dejan Sparavalo, Nele Karajlić, Stribor Kusturica), čijim izvođenjem upravlja Zoran Komadina, dirigent orkestra Srpska đubretarska filharmonija, dobili su posebne pohvale, kao i mladi solisti Stevan Anđelković (Perhan) i Milica Todorović (Azra).