Kosančićev venac, najstariji urbani deo Beograda, nalazi se na savskoj padini, od Beogradske tvrđave do Brankovog mosta, uključujući tu deo oko Saborne crkve, sam plato Kosančićevog venca, Karađorđevu ulicu i priobalje. Naselje su osnovali Srbi, koji su podigli svoju varoš oko crkve posvećene Arhangelu Mihajlu, kao protivtežu turskoj čaršiji koja je bila na dunavskoj padini.
|
Na ovom mestu ostali su mnogobrojni tragovi još iz rimskog doba, kao što su iskopine ispod zgrade Narodne biblioteke, koja je izgorela u Drugom svetskom ratu. Tu su ostali i turski i austrijski tragovi i uticaji, vidljivi najpre u obliku ulica, odnosno bastionih trasa i potonjih venaca.
Današnji izgled Kosančićevog venca potiče iz perioda posle 1867. godine, iz vremena kada Turci napuštaju grad i kada Beograd prelazi u srpske ruke. Iz tog vremena ostala je Saborna crkva koja u ovom obliku, a na mestu stare Saborne crkve, postoji od 1841. godine.
Pored Saborne crkve, na mestu današnje Patrijaršije u to se vreme nalazila mitropolija i zgrada Bogoslovije, a na mestu gde je danas osnovna škola "Kralj Petar Prvi" nalazila se zgrada čitališta. Preko puta je i nastarija beogradska kafana "Znak pitanja"... |
 |
Iz tog vremena je Konak kneginje Ljubice i zgrada današnje Akademije - Umetničke škole, odnosno Prve beogradske gimnazije, koja je podignuta kao ekonomska zgrada što je opsluživala konak.
 |
Krajem 19. i početkom 20. veka Kosančićev venac je, sa savskim pristaništem i đumrukanom - carinarnicom, bio najznačajniji deo Beograda. Pored carinarnice je podignut hotel "Kragujevac", a zatim zgrada Crvenog krsta.
Bilo je to vreme opšteg preobražaja, kada, pre svega imućni trgovci, na Kosančićevom vencu podižu reprezentativne građevine. Među njima se izdvaja kuća Dimitrija Krsmanovića - danas se u njoj nalazi austrijska ambasada.
Posle Prvog svetskog rata, kada Beograd postaje središte novoustanovljene države Srba, Hrvata i Slovenaca, ovde se ponovo dosta gradi. Iz tog perioda je i kuća Mihaila Petrovića Alasa, sagrađena u duhu tada moderne secesije. U četvrtoj deceniji prošlog veka na Kosančićev venac je u zgradu industrijalca Milana Vape privremeno preseljena Narodna biblioteka. |
Prvi plan prostorne regulacije ovog dela Beograda uradio je Emilijan Josimović, krajem 19. veka, kada je projektovana sadašnja ulica Kralja Petra. Novim regulacionim planom Kosančićevog venca, čiji je predlog sredinom janura predočen stručnoj, ali i najširoj javnosti, a koji bi trebalo da bude uskoro usvojen u Skupštini grada Beograda, ovaj deo grada će, nakon dugo godina i mnogobrojnih pokušaja, konačno dobiti definitivno obličje. Još tada je predviđeno da se ona završi reprezentativnim vidikovcem. Ostali su i planovi iz 1928, kada je, osim ostalog, bilo predviđeno da se od kuće Mike Alasa do savske obale napravi lift - koji nažalost nikada nije urađen.
Izrada Nacrta plana detaljne regulacije za Kosančićev venac trajala je dosta dugo, jer se radi o prostoru koji je praktično početak Beograda.
|
Pored urbanista, na čelu sa arhitektom Verom Mihaljević, na njemu su radili i stručnjaci Zavoda za zaštitu spomenika kulture. Nacrt plana predviđa da Kosančićev venac dobije nove sadržaje, ali će biti očuvan njegov kulturni identitet, autentičnost i prepoznatljivost.
Prema rečima gradskog arhitekte Đorđa Bobića, nove građevine imaće dimenzije i u formu koja podržava sve ono što je na Kosančićevom vencu zatečeno i sačuvano.
Ovaj plan zapravo otvara mogućnost da se taj prostor uveća: sada ima oko sto hiljada kvadratnih metara stambenog i poslovnog prostora, a predviđeno je da se zamenom postojećih, starih i dotrajalih objekata novim, primerenijim, taj prostor uveća za još sedamdeset sedam hiljada metara kvadratnih. |
 |
U Urbanističkom zavodu ističu da je najbitnije da se volumen i forma tog prostora neće povećavati, da će urbana matrica ostati zaštićena - što je bio jedan od vrlo važnih uslova pre početka rada na ovom planu.
Konkretno, na mestu nekadašnje Narodne biblioteke biće izgrađen Memorijalni centar, koji će predstavljati žarište kulturnih i trgovačkih dešavanja, ne samo Kosančićevog venca nego i Starog grada i Beograda. To će biti pjaceta sa memorijalnim objektom dostupnim svim Beograđanima. Za uređenje ovog prostora biće raspisan međunarodni arhitektonski konkurs.
Sva dosadašnja razmišljanja i planovi u vezi sa uređenjem Kosančićevog venca pokazali su da ovom prostoru nedostaje jedan reprezentativni objekat koji će, osim svojim osnovnim sadržajem u funkciji kulture, dati novi izgled licu ovog dela Beograda i Karađorđeve ulice.
 |
U okviru tog monumentalnog objekta, koji će se prostirati od Karađorđeve ulice do ulice Kosančićev venac, predviđen je i dugo planirani vidikovac.
Urbanisti uslovljavaju da se u sklopu tog objekta, izgradnjom stepeništa između Pariske i Karađorđeve ulice, napravi i pešački prolaz, čime će se gradskom centru, preko vidikovca, omogućiti direktan izlaz u Karađorđevu ulicu, što bi i doslovno značilo silazak Beograda na reku, i to na vrlo atraktivan način.
Važno pitanje u ovom planu jeste pitanje za čitav grad izuzetno značajnog priobalja, koje je opterećeno mnogim sadržajima neprimerenih lokaciji.
Tu je već formirano međunarodno pristanište, koje će biti prošireno za prihvat najvećih brodova, ali i jahti. |
Takođe, planirana je i rekonstrukcija zapuštenog magacinskog prostora, poznatog kao Beton hala, koji treba da se transformiše u novi gradski centar kulture, trgovine i ostalih atraktivnih sadržaja. Iznad Beton hale biće podignuto veliko parkiralište, kako za putnička vozila tako i za turističke autobuse.
Ipak, urbanisti procenjuju da je u Karađorđevoj ulici najveći potencijal za buduću gradnju, koja bi mogla da privuče i investitore iz inostranstva. Istovremeno, Karađorđeva ulica bi trebalo da dobije široke trotoare, a dve tramvajske trake išle bi sredinom ulice.
| Naziv Kosančićev venac ovaj prostor je dobio 1872. godine po Ivanu Kosančiću, junaku iz srpskih narodnih pesama. Prema predanju, Ivan Kosančić je poginuo 1389. godine u Kosovskom boju. Njegova bista, s viteškim oklopom i šlemom na glavi, rad vajara Petra Ubavkića, i danas krasi fasadu zgrade br. 13 u ulici koja nosi junakovo ime. Bista je postavljena na porodičnoj kući trgovca Trajkovića, podignutoj 1895. godine. | |
