Kikindski mamut Kika

Projekat "Kikindski mamut" nastao je kao rezultat uspešne saradnje društvenih i kulturnih institucija iz cele Srbije usmerenih ka zaštiti očuvanih fosilnih ostataka mamuta otkrivenih u Kikindi, 1996. godine.

Tekst: Milorad St. Ilić
Fotografije: Dragan Bosnić

Opština Kikinda, Narodni muzej u Kikindi, Regionalna privredna komora Kikinda, Prirodnjački muzej u Beogradu, Filozofski fakultet u Beogradu, kompanija "Toza Marković" iz Kikinde i Zavod za proučavanje kulturnog razvitka iz Beograda u partnerskoj su saradnji razvili kompleksan projekat "Kikindski mamut". Projekat je okupio preko devedesetoro stručnjaka iz različitih oblasti - paleontologije, arheologije, menadžmenta, informacionih tehnologija, kulturnog turizma, privrede i marketinga koji su tokom dvanaest meseci radili na njegovoj realizaciji. "Kikindski mamut" je postao sveobuhvatni kulturno-turistički proizvod i okosnica razvoja kulturnog turizma u regionu.

Poseban segment projekta predstavlja trodimenzionalna prezentacija priče o mamutu iz Kikinde koja je, predstavljena u virtuelnom okruženju, publici premijerno predstavljena u okviru postavke Narodnog muzeja u Kikindi. Pored atraktivne 3D prezentacije, uz pomoć savremenih tehnologija i tima stručnjaka izrađena je i replika skeleta u prirodnoj veličini.

Jedan od autora projekta nazvanog "U društvu sa mamutom", prof. dr Sofija Stefanović, arheolog, govori nam o ambicioznim idejama i njihovoj realizaciji:

- Ostaci mamuta vrste Mammuthus trogontherii otkriveni su 1996. godine u pogonu fabrike "Toza Marković", jednog od najvećih proizvođača cigle i crepa na Balkanu, u Kikindi, gradu na samom severu Vojvodine. Aktivnosti su započele 3D laserskim beskontaktnim skeniranjem ostataka mamuta, čiji je izgled prethodno arheološkim postupcima autentično rekonstruisan i konzervisan. Na ovaj način dobijeni su kompjuterski modeli kostiju koji su poslužili kao baza za izradu animacija za film i ilustracija za kompakt disk. Tako je "oživela" džinovska preistorijska životinja koja je na tlu Evrope živela pre 500.000 godina.

Mamut, jedan od najimpresivnijih sisara koji su hodali zemljom, daleki srodnik današnjeg slona, živeo je u geološkoj epohi pleistocen u periodu od milion i osamsto hiljada do deset hiljada godina. Najpoznatiji predstavnik ove vrste je smrznuto, mumificirano mladunče nazvano Dina, iskopano 1901. godine u Sibiru. Reč mamut došla je preko Rusije iz tatarskog jezika i vezuje se za reč "mamma" koja znači zemlja.

Fosilni ostaci mamuta Kike, kako su nazvali ogromnu životinju pronađenu kod nas, pripadaju vrsti Mammuthus trogontherii što je određeno na osnovu izgleda kutnjaka. Ta vrsta naziva se još i stepski slon i prethodi vrsti Mammuthus primigenius, koji se zbog dugačkog krzna naziva i runasti mamut. Skelet je gotovo kompletan, a očuvano je oko 90 odsto koštane mase. Nedostaju delovi stopala i lopatice koje je verovatno odnela voda ili lešinari. U pitanju je ženka, što se vidi po obliku otvora na karlici kroz koji je prolazilo mladunče prilikom porođaja. Starost jedinke procenjena je na šezdeset četiri godine na osnovu godova na poprečnom preseku kljova koji su slični onima kod stabla drveta.

Kikindski mamut bio je visok oko 4,7 m, dugačak oko 7 m sa kljovama dužine 3,5 m. Sa kožom i mesom zajedno, težio je oko 7 tona. Imao je kratku, smeđeriđu dlaku. Životinja se verovatno zaglibila u priobalnom delu močvare i zbog starosti nije mogla da se izvuče, pa je postala lak plen lešinarima, što potvrđuju ugrizi hijena na kostima. Na istom prostoru pronađeni su i ostaci drugih organizama.

Najinteresantniji su nalazi vodenih voluharica, riba, puževa i školjki, kao i spore paprati i fosilizovani listovi vrba. Kompletan lokalitet, sa svim njegovim nalazima ima izuzetan paleontološki značaj. Sama Panonska nizija predstavljala je onaj tajanstveni prelazni deo u zoni borbe hladne klime centralne Evrope i blage klime Balkana.

Projekat "Kikindski mamut" deo je većeg "Integralnog projekta koji ima za cilj kompletnu revitalizaciju kulturnog pejzaža Pogona 2 fabrike "Toza Marković". Buduća prirodno-kulturna celina Pogona 2 obuhvataće "Muzej kvartara" u kojem će biti izloženi originalni fosilni ostaci mamuta, "Muzej ciglarstva" koji bi prikazivao istorijat ciglarstva koji u Kikindi ima tradiciju dugu gotovo 150 godina i "Muzej Terra" sa najznačajnijim radovima nastalim tokom dvadeset pet godina međunarodne vajarske kolonije. Projekat je odobren za realizaciju u okviru Programa za društveno-ekonomski razvoj regiona Evropske agencije za rekonstrukciju, koja finansira projekat u visini od 89,88 odsto, dok je preostali iznos obezbedila Opština Kikinda.

Prezentacija Projekat "Kikindski mamut" prezentovan je na 29. Međunarodnom sajmu turizma u Beogradu i 34. Međunarodnom sajmu turizma u Novom Sadu, kao i na Sajmu EKO BIS u Bihaću. Članovi projektnog tima su rezultate projekta prikazali i na naučnim konferencijama STP&A 2006. u Beču, i CIPA/VAST 2006, u Nikoziji.