Tajna Lepenskog Vira

Povodom obeležavanja 10. maja, Dana Narodnog muzeja u Beogradu, u atrijumu Narodne banke Srbije otvorena je izložba pod nazivom "Tajna Lepenskog vira – lik boga sunca iz sedmog milenijuma pre Hrista".

Tekst: Zlatica Ivković
Fotografije ljubaznošću Narodnog muzeja u Beogradu

Izložba "Tajna Lepenskog Vira" treća je studijska izložba sa eksponatima iz najpoznatijeg arheološkog nalazišta u Srbiji (poslednja je bila pre 25 godina), na kojoj se mogu videti jedinstvene antropomorfne skulpture, stare više hiljada godina, nastale milenijumima pre kultura Mesopotamije i starog Egipta.

Jedno od najznačajnijih preistorijskih (mezolitskih) lokaliteta Evrope, otkriveno je šezdesetih godina prošlog veka prilikom zaštitnih istraživanja vršenih zbog podizanja hidrocentrale Đerdap na Dunavu. Rukovodilac istraživačkog projekta, akademik Dragoslav Srejović sa svojom ekipom saradnika, otkrio je spomenike drevne, do tada nepoznate preistorijske kulture, koji su promenili tadašnje predstave o počecima evropske i svetske civilizacije. Ove preistorijske zajednice, nastanjene na obali velike reke, stvarale su najstariju nama poznatu sakralnu arhitekturu i monumentalnu skulpturu Evrope. Svakako najznačajniji i najzanimljiviji nalazi sa arheološkog lokaliteta Lepenski Vir jesu monumentalne antropomorfne skulpture koje se mogu videti na ovoj izložbi, a koje "predstavljaju autonomnu duhovnu tvorevinu lovaca i sakupljača Đerdapa i na najdirektniji način svedoče o kompleksnoj socijalnoj strukturi ovog društva".

Tematska izložba autorke Ljubinke Babović, muzejskog savetnika, dugogodišnje saradnice Dragoslava Srejovića i kustosa zbirke Lepenski vir Narodnog muzeja u Beogradu, omogućava ne samo nov doživljaj arheologije i mezolitske umetnosti, već nudi i jedno novo tumačenje ovih vrhunskih dela kao lika boga sunca:

– Lepenski Vir je hijerotopos – sveto mesto i mitski prostor ljudi istoimene kulture, mesto prisustva božanskog, u koji je smešten kompleks hramova posvećenih bogu sunca. U religiji i kulturi Lepenskog vira, bog sunca se pojavljuje kao vrhovno uransko božanstvo, stvoritelj sveta, doživljen, viđen, shvaćen antropomorfno, što se izložbom "Tajna Lepenskog Vira" predočava.

Ova jedinstvena umetnička dela, religijskog karaktera, realizuju antropomorfne-ljudske glave božanstva, predočavajući simbolskim slikama određene epifanijske trenutke boga, u godišnjem ciklusu njegovog kretanja i stvaranja svoga areala, u prostoru i vremenu. Izložene antropomorfne skulpture sa larvenim telima i zoomorfnim elementima, simboličke su metafore i alegorijske mimeze polno podeljenog živog sveta, koje božanstvo sunca izvodi u egzistenciju.

Mogućnost da se vidi, sagleda, doživi u punoći i jedinstvu sadržaj i forma, lik i likovnost predstava boga sunca, tako duboke starosti, realizovanih u ekspoziciji dosledne sofisticiranosti, u smislu prostora, vremena i materijala, iskazuju i pristup autora zadatoj temi, sklada sa prikazanim.

Izložba "Tajna Lepenskog Vira", zbog rekonstrukcije Narodnog muzeja u Beogradu, održava se u holu poslovne zgrada Narodne banke Srbije, Nemanjina 17. Izložba je otvorena svakog dana, sem ponedeljka, od 10 do 22 časa i trajaće do kraja godine.