Zapis genetskog koda

Na Rtnju je Josif Pančić 1885. našao prvi primerak reliktne i endemske feniks biljke, Ramonda serbica, koja potpuno osušena oživi posle dugo vremena uz samo nekoliko kapi vode. Simbolično, poput nje, suva jagnjeća koža dobija novi život sa nekoliko umetničkih poteza, reči su vajara i slikara Leposave Milošević Sibinović, autora projekta Pergament.

Tekst: Ivana Kladarin Panić

Projekat Pergament Srbija i likovna kolonija na Rtnju, ideje likovnog umetnika Leposave Milošević Sibinović, pronašle su svoj identitet među umetničkim manifestacijama i postale tradicija. Cilj projekta Pergament jeste višestruko povezivanje tradicije, starih gotovo izumrlih zanata sa savremenim tendencijama i autorskim likovnim poetikama, kulturno mapiranje kraja, doprinos interkulturnom dijalogu, kontakt Srbije sa svetom i njeno afirmisanje.

Radovi su nastali u radionici likovne kolonije u podnožju planine Rtanj, kao i u pojedinačnim ateljeima umetnika, u saradnji sa autorom projekta. Likovna kolonija je na Rtnju zaživela 2000. U njoj je po prvi put realizovan projekat Slikari iskupljuju jagnjeću žrtvu povodom dva milenijuma hrišćanstva. Prvi radovi su rađeni na veoma mekoj napi, da bi 2007. započeo rad na pergamentu koji se štavi u Boljevcu, u kućnoj radinosti.

Rtanjski kraj je stočarski, pa slikanje na jagnjećem pergamentu može da odgovori neposrednošću materijala. Tradicionalne recepture, obrada pergamenta i minijatura u kombinaciji s novim tehnikama slobodne forme i slikanja na koži inspirišu umetnike u stvaranju novih dela na materijalu velikog kulturološkog značaja.

Pergament je dobio ime po azijskom gradu Pergamonu gde su ga izrađivali u starom veku u zamenu za papirus. To je neučinjena, od dlaka očišćena i krečom lužena uglačana životinjska koža (ovčija, teleća ili magareća). Upotrebljavao se za povezivanje knjiga, a služio je za pisanje, izradu povelja i minijatura. Kao drevni materijal, pergament zahteva specifičan likovni pristup i zato su u selekciji likovnog projekta umetnici koji uvažavaju kulturnu baštinu i kulturnom nasleđu daju nove aspekte. Svaki komad pergamenta je jedinstven, ima genetski kod, naboj, perforacije i sjaj. U njegovoj sublimiranoj strukturi zabeležene su geografske kote, livadsko bilje, umilnost, iskupljene žrtve. Kao jedan od najcenjenijih materijala u prošlosti za pisanje perom i tintom, ovaj medij u likovnoj sferi pogodan je naročito za primenu različitih crtačkih tehnika, kao i za istraživanje svetlosti prostora. Uključuje primenu tehnika štampe, kolažiranja i različitih slikarskih koncepcija od klasičnih do konceptualnih ostvarenja.

Kroz umetnički rad pergament gubi upotrebnu vrednost kože i dobija novu dimenziju značenja. To novo značenje/ smisao prethodi svakom iskustvu. Transfer matičnog memorijskog koda i dubina umetničkog poriva ostvaruju homogeni zapis. U isto vreme, uključujući osećajne i sofisticirane vrednosti, pergament-slika je polje zapisa. Učesnici projekta su umetnici različitih generacija i likovnih poetika iz Srbije, dijaspore i inostranstva (Mađarska, Rumunija, Makedonija, Meksiko, Nemačka, Francuska, Engleska, BiH, Kanada, SAD) koji su ostvarili kontakt u više pravaca i nivoa.

Autorski projekat Lepe Milošević Sibinović pod nazivom Pergament Srbija predstavljen je u sedištu Uneska i u Kulturnom centru Srbije u Parizu. Izložba je obuhvatila radove izrađene na jagnjećim pergamentima koje je 107 poznatih likovnih umetnika iz Srbije i inostranstva uradilo od 2007. do 2010. Izloženi su radovi: Momčila Antonovića, Stefana Božova, Karin Brorman Rot, Renate Kristin, Gordane Đošić Olujić, Vesne Marković, Milice Kojčić, Cvetana Krasteva, Leposave Milošević Sibinović, Branka Miljuša, Jasne Nikolić, Dušana Otaševića, Božidara Plazinića, Milete Prodanovića, Miloša Sibinovića, Zorana Todovića, Radoslava Trkulje, Vane Urošević, Vladimira Veličkovića, Jarmile Vešović, Suzane Vučković, Ana Zoe Pop… Ovo značajno predstavljanje naših umetnika Evropi podržalo je Ministarstvo za kulturu Republike Srbije i Sekretarijat za kulturu Grada Beograda.