Vinski pehar – vrhunsko delo staro 2600 godina

Izložbom "Balkan. Antička civilizacija između Dunava i Jadranskog mora", Narodni muzej iz Beograda početkom jula otvara italijanski Arheološki muzej u Adriji.

Tekst: Goran Vučić
Fotografije ljubaznošću Narodnog muzeja u Beogradu

Rekonstruisani nacionalni arheološki muzej – Adrija iz Italije, početkom jula otvoriće ponovo svoja vrata posetiocima, nesvakidašnjom postavkom, izložbom iz arheološke zbirke Narodnog muzeja u Beogradu pod nazivom "Balkan. Antička civilizacija između Dunava i Jadrana". Izložba nalaza sa Balkana obuhvata vremenski period od osmog do drugog veka pre n. e., a trajaće do januara iduće godine.

Autori ove ambiciozne postavke pokušali su da prikažu najvažnije elemente i osobine kasnog gvozdenog doba, kao i eksponate iz prve faze Rimskog carstva. Područje Balkana zauzima jedno od najznačajnijih mesta na arheološkim mapama sveta, pre svega zbog sudara gigantskih kultura na ovom prostoru: antičke i rimske, ali i zbog autohtonih izraza. Jedan takav eklektički spoj ovaploćuje gvozdena figura "Kovača", iz sedmog veka pre n. e. (Bela Palanka). Sedeći položaj kovača u radu, izduženih udova, pravog jakog vrata i glave podseća nas na izraz staroegipatskih sveštenika pri obredu.

Izložba obuhvata preko dve stotine trideset eksponata. Neki od njih su od neprocenjive vrednosti za svetsku kulturnu baštinu, među njima je i čuveni bronzani krater – pehar za vino iz Trebevišta (6–5. vek pre n. e.), vrhunsko delo staro 2600 godina. "Ovaj pehar je izvesno u šestom veku pre naše ere pripadao nekom aristokrati, možda nama nepoznatom vladaru i, sem što je služio za ispijanje božanskog Bahusovog nektara, krater (pehar) je bio, pre svega, statusni simbol", kaže Ana Marija Rađani, generalni direktor Direkcije za arheologiju Ministarstva kulture Italije.

Među obiljem jedinstvenih predmeta sa ove izložbe je i bronzani portret Trajanovog oca, jedini na svetu sačuvan, sa Trajanovog mosta koji je na Dunavu izgrađen po Apolodorovom projektu.

Snažan uticaj rimske civilizacije i kulture na Balkanu biva prisutan od početka nove ere, kada lepota umetničkog izraza starog Rima postaje dominantna na prostorima Balkana, od Dunava do Jadranskog mora, što je potpuno uočljivo kada se pogledaju eksponati – zlatna maska Trajanovog oca (Đerdap, kraj prvog veka) i maska-šlem u bronzi (Smederevo, drugi vek). Prefinjeni umetnički rad u srebru sa lokaliteta Jabučje kod Lazarevca (prva polovina prvog veka) zadivljuje posmatrača po bogatstvu i dinamici izraza.

Šta reći o lepoti Satira, "Svirača i igrača" iz Stobija iz drugog veka pre n. e. (u fundusu Narodnog muzeja od 1934) ili o erotskoj privlačnosti nimfi sa mramorne ploče iz Stobija ("Pan i Nimfe"‚ Stobi 2–1. vek pre n. e.)!

Na istoj postavci naći će se i mermerni reljef sa predstavom Pana i nimfe iz Stobija, srebrne posude iz Jabučja kod Lazarevca, oinohoa i kiliks (vaze) iz Novog Pazara, helenističke posude i nakit iz Budve, pojasevi i mitre od zlata, srebrne fibule i grivne iz Čuruga…

Ljubaznošću mr. Deane Ratković, Vere Krstić i Đovanija Đentilija, autora ove izuzetne izložbe koja je već u najavi u Italijanskim medijima izazvala nesvakidašnju pažnju, u prilici smo da i našim čitaocima prikažemo neke od eksponata koji odlaze za Adriju. Ceo projekat pomogli su i fondacija štedionice Padove i Roviga kao i Ministarstvo kulture Republike Italije.

U kartici Narodnog muzeja iz Beograda stoji da je 1932. godine u okolini Bitolja od jednog seljaka otkupljena figura Atene Partenos za koju se smatra da je jedina sačuvana autentična kopija Fidijinog dela koje se u svojoj kolosalnoj veličini nalazilo na Partenonu.