Grad koji nikada ne spava

Solun, ili Tesaloniki, glavno je mesto severne Grčke, velikog istorijskog i strateškog značaja. Prostire se 17 kilometara dužinom Solunskog zaliva, zbog čega je poznat pod nazivom Most zaliva Termaikos.

Tekst: Željka Trninić i Kiki Kolatskou
Fotografije ljubaznošću Ambasade Republike Grčke

Solun je drugi grad po veličini u Grčkoj, privredno, industrijsko, trgovačko i kulturno središte, kao i važna saobraćajnica u Jugoistočnoj Evropi. Grad je poznat po mnogobrojnim spomenicima i zgradama iz vizantijskog i osmanskog doba.

Solunom su prvo vladali Rimljani, koji su stvorili od njega prestonicu rimske provincije. U III i IV veku napali su ga Goti, a u periodu od VI do VIII veka doživeo je više uzastopnih napada Avara i Slovena. U XII veku opljačkali su ga Normani, a paljen je i rušen i tokom krstaških ratova. Posle pada Carigrada u Četvrtom krstaškom pohodu, postao je prestonica Solunske kraljevine. Od 1261. Solun je ponovo u sastavu Vizantije, od kada ga je osvojio epirski despot Teodor Anđeo. Grad je pretrpeo i napade srpskog kralja Milutina i cara Dušana, koji su uspeli da gradu oduzmu znatan deo zaleđa. Pod vladavinu Turaka pao je 1430, a oslobođen je uz pomoć srpskih vojnika tek 1912. Godine 1917. grad je stradao u velikom požaru. Posle ove velike katastrofe grad je izgrađen po novom planu i tako pretvoren u moderan evropski grad.

Nekada je Solun za Srbe bio grad u koji su rado odlazili u šoping, a danas je to nezaobilana stanica na putu prema plažama Halkidikija. Solun je kulturni, prosvetni, industrijski, finansijski i administrativni centar ovog dela zemlje. Solun ili Tesaloniki poseduje veličinu, živost i sve karakteristike modernih svetskih metropola, sa brojnim vizantijskim crkvama, muzejima, restoranima i burnim noćnim životom. To je univerzitetski grad, značajna luka, industrijski i kulturni centar, gde se održava najvažniji filmski festival u regionu, umetnički bijenale, salon fotografije, letnji festival. Solun je turistička metropola, politički centar, grad u neprestanom pokretu i razvoju.

U fizionomiji grada jasno mogu da se uoče dve velike oblasti. Prva je Ano Poli, viši deo grada na strmom području i Kato Poli, niži deo grada koji se pruža prema istoku, sve do luke. Kroz Solun prolazi nekada najvažniji put Via Egnatija, koji je vekovima povezivao istok i zapad. To je glavna ulica grada. Severoistočno od višeg dela grada prostire se turistički vrlo važna oblast grada - Espano Poli. Ovde su smešteni ostaci nekadaših rimskih zidina, iza kojih uske uličice vode do tvrđave Kastra. Ovaj deo grada ima mnogo porodičnih kućica s lepo uređenim vrtovima u istočnjačkom stilu.

Prepoznatljiv simbol Soluna, odakle se kreće sa upoznavanjem grada, je Bela kula, jedina koja je preostala od stare tvrđave na obali zaliva. Nekada je korišćena kao zatvor za muslimanske vojnike. Posle velikog pokolja koji se ovde odigrao, kula je promenila naziv u "krvavu kulu". Poslednjih godina radila je kao Muzej istorije i umetnosti Soluna.

U Solunu se nalazi čak dvadeset pet muzeja, jedan od najvećih univerziteta na Balkanu, Tehnička akademija, Ekonomski institut, dve državne muzičke škole i više kulturnih udruženja.

Još jedan način da doživite Solun jeste poseta nekoj od brojnih taverni, uzerija ili kafića, obojenih mediteranskim suncem i mirisom mora koji dolazi iz luke. U tavernama, grčkim nacionalnim restoranima, služe se jela jedinstvene lokalne kuhinje, riblji specijaliteti, ali i jela tradicionalne istočnjačke kuhinje. Najviše taverni nalazi se u centru grada, ali i duž Solunskog zaliva. U Solunu ima dosta luksuznih restorana koji održavaju tradiciju lokalnog ukusa. U tavernama se služe kvalitetna vina koja vekovima čine neodvojivi element grčke civilizacije.

Posebni ugostiteljski objekti u Solunu jesu nadaleko čuvene uzerije. Ime su dobile po karakterističnom grčkom piću uzo, koje se u njima služi.

Grad je takođe prepun malih pečenjara gde mogu da se kupe piletina i krompirići, ali i čuveni grčki giros po povoljnim cenama.

I, što nikako ne sme da se propusti – u Solunu mogu da se pronađu brojna mesta noćne zabave sa tradicionalnom muzikom i igrom koje, prema mišljenju mnogih, spadaju među najbolje, najemotivnije i najstrastvenije na svetu…

Zbog svega toga, Solun je jedan od onih gradova koji nikada ne spavaju. Ovaj grad je poznat po prijatnoj gostoljubivosti, posebno prema našim državljanima koje Grci decenijama dočekuju sa širokim osmehom i pozdravom "dobar dan" na srpskom jeziku.

Za Srbe je Solun posebno značajan i kao mesto uspomena na najslavnije stranice istorije. Tu se nalazi Zejtinlik, groblje savezničkih vojnika iz Prvog svetskog rata, među kojima je najviše srpskih, pored grobova francuskih, italijanskih, engleskih i ruskih vojnika poginulih u proboju Solunskog fronta.

Kompleks groblja podignut je na prostoru na kome se od 1916. nalazila Glavna vojna poljska bolnica srpske vojske, u čijem je sklopu nastalo i groblje za preminule koje je s vremenom preraslo u današnji kompleks. Ovde je sahranjen 7.441 srpski ratnik. O groblju se i danas brine familija Mihailović koja je čuvala i održavala ovo groblje svih ovih godina. Čuvar groblja je Đorđe Mihailović, koji je posao preuzeo od svog dede Save i oca Đure, sahranjenih u jednom od vojničkih grobova, na groblju koje su uređivali i čuvali. Što se tiče imena groblja – Zejtinlik – turskog je porekla, a prevedeno na srpski znači maslinjak.

Solun je šaren, uzbudljiv, neobičan, kosmopolitski grad, ali ujedno tajanstven, zagonetan, nedokučiv i neuhvatljiv. I, što je najvažnije, Solun je tako blizu. Savršeno je mesto za nezaboravan vikend u zimskom periodu. Zbog toga je Jat ervejz u ovogodišnjoj zimskoj saobraćajnoj sezoni uspostavio redovan saobraćaj na liniji za Solun, na kojoj leti dva puta nedeljno. Let iz Beograda petkom obavlja se u 16.40, a nedeljom u 13.30. Povratak iz Soluna je petkom u 19.45, a nedeljom u 16.35.