Modiljani u Beogradu

Slika Amedea Modiljanija "Portret muškarca", čija je autentičnost posle sedamnaest godina definitivno potvrđena, početkom decembra premijerno je bila prikazana svetskoj javnosti u beogradskoj galeriji "Progres".

Tekst: Zlatica Ivković
Fotografije ljubaznošću TV Pink

Poštovaoci slikarstva u Beogradu, ali i oni iz sveta, imali su zadovoljstvo da na izložbi u beogradskoj galeriji "Progres" vide do sada nepoznatu sliku Amedea Modiljanija "Portret muškarca". Anonimni vlasnik dela čuvenog italijanskog slikara, kolekcionar poreklom iz Srbije koji je punih sedamnaest godina čekao i finansirao utvrđivanje autentičnosti slike, želeo je da ona bude premijerno prikazana baš u Beogradu.

Konačnu potvrdu o autentičnosti slike iz 1918. godine (ulje na platnu dimenzija 38 cm x 46 cm), dali su rimski Modiljanijev institut i italijanski Institut za atomsku fiziku "Ars Mensure". Vest da je "Portret muškarca" zaista delo čuvenog predstavnika tzv. pariske škole saopštena je javnosti na zahtev vlasnika slike 25. septembra na konferenciji za novinare u Skupštini Beograda, pošto su autentičnost slike potvrdili Kristijan Parizo, predsednik Modiljanijevog instituta u Rimu, jedine autorizovane institucije za procenu verodostojnosti Modiljanijevih dela, i Stefano Rudolfi, direktor Instituta za atomsku fiziku "Ars Mensure". Za istraživanje autentičnosti slike korišćene su najsavremenije laboratorijske analize – hemijska, fotoanaliza i analiza infracrvenim zracima, koje ne oštećuju umetničko delo.

Prema rečima stručnjaka, na autentičnost dela ukazuju hemijske analize kojima je utvrđeno da je platno slično onom koje je koristio umetnik, kao i da boje odgovaraju periodu nastanka dela, naslikanog početkom prošlog veka. Tonovi i potezi podudaraju se s onima iz tog perioda, a portret zauzima najveći deo slikane površine – pozicioniranje glave karakteristično je za Modiljanija.

Ko je muškarac čiji portret je Modiljani naslikao, za sada još nije utvrđeno. Pretpostavlja se da je neko od umetnika iz kulturnog i boemskog miljea Pariza tog doba.

Pored do sada javnosti nepoznatog "Portreta muškarca", u galeriji "Progres" bilo je izloženo i dvadesetak Modiljanijevih crteža, jedna skulptura, pisma i dokumenti i fotografije koje govore o životu slavnog slikara, koji je početkom 20. veka u pariskim slikarskim krugovima važio za najvećeg boema. Izložba je pripremljena u saradnji s Modiljanijevim institutom iz Rima, aiz Beograda će obići galerije u metropolama širom sveta.

Do 10. decembra, kad je bilo planirano zatvaranje izložbe, galeriju "Progres" je posetilo oko 80.000 posetilaca zbog čega je izložba produžena na još jedan dan. Zatvaranju je prisustvovala i unuka slavnog slikara Laura Modiljani koja je zahvalila svima onima koji su pokazali interesovanje za život i rad njenog dede.

Italijanski slikar Amedeo Modiljani (1884–1920), slikarstvo je studirao kraće vreme u Livornu i Firenci, a potom je boravio u Veneciji. Od 1906. godine živeo je u Parizu. U prvo vreme boravka u Parizu nije slikao mnogo, prepuštao se utiscima, upoznavao život, ljude. Nema sumnje da je Modiljani poneo sa sobom u Pariz onu kulturu koja je u Veneciju (i ne samo Veneciju) dolazila iz Beča i Minhena, kulturu secesije koja je, iako dugo zanemarivana, imala fundamentalni značaj za razvoj moderne umetnosti.

Najjači utisak ostavili su na njega Tuluz Lotrek i Pol Sezan, delom Brak i Pikaso, a odlučujući susret je bio sa skulpturama Brankusija i crnačkom plastikom. 

Zapažajući, na primer, izdužene linije obredne maske sa Obale Slonovače, shvatao je kako njihova linearnost može krajnje neposredno da izrazi intimno raspoloženje. I tada je oblikovao glave i figure, nipošto kopije crnačke maske, već glave i figure na kojima su izdužene linije, trouglaste prizme noseva i naglašeni bridovi brada imali neku vrstu lirskog ekspresionizma koji nalazimo i kod slika. U svojoj knnjizi "Kjaroskuro" engleski slikar Džon Ogastas, koji je posetio Modiljanija u njegovom ateljeu 1909. piše: "Pod je bio pretrpan statuama koje su veoma ličile jedna na drugu zbog vižljastog izduženog oblika… Te glave isklesane u kamenu ostavile su na mene snažan utisak; danima sam, pošto sam ih video, bio obuzet potrebom da po ulicama tražim ljude koji bi mu mogli biti modeli – a nisam bio pod dejstvom hašiša. Možda je Modiljani otkrio novi aspekt, još nepoznat stvarnosti?"

Kada se okanuo skulpture, to nije bilo odricanje već potreba: na to ga je navela tačno usmerena namera da na slikarskom planu primeni te iste linearne principe. Njegovi aktovi i portreti bolećivo izduženih lica, senzualna linija i topla hromatika puti izraz su određenog raspoloženja koje je po strani od tadašnjih avangardnih linija slikarstva, ali je po svome humanom sadržaju istinito i duboko prisutno u svom vremenu.

Dolaskom u Pariz Modiljani vodi boemski život, kreće se u društvu umetnika i književnika i svojim istupima postaje ubrzo jedna od najupadljivijih figura među ekscentričnim stanovnicima Monmartra.

Godine 1913. seli se na Monparnas, koji postaje novi centar pariske boemije, druži se s književnom avangardom, s velikim pesnicima toga vremena Apolinerom, Koktoom, Maksom Žakobom… Materijalne prilike mu postaju sve teže, a bolest se pogoršava. Kraće vreme 1914–1916) pomaže mu engleska pesnikinja Beatris Hejstings, a zatim trgovac slika Zborovski.

Godine 1917. upoznaje Žan Ebitern s kojom je proživeo poslednje godine u relativnom smirenju i intenzivnom radu.