Pećka patrijaršija, kompleks srednjovekovnih sakralnih građevina, smeštena nadomak Peći, kraj Pećke bistrice, na ulazu u Rugovsku klisuru, jedan je od najznačajnijih spomenika srpske prošlosti.
|
Manastirski kompleks Pećke patrijaršije čine četiri crkve i niz drugih građevina sagrađenih između 13. i 14. veka. Ktitori pojedinih crkava bili su znameniti arhiepiskopi Arsenije I, Nikodim I i Danilo II.
Najstariji objekt ovog kompleksa, crkva Svetih apostola, sagrađena je u prvim decenijama 13. veka po nalogu igumana Arsenija, kasnije arhiepiskopa srpskog. Uz severni zid ove crkve podigao je između 1321. i 1324. crkvu Svetoga Dimitrija Arsenijev naslednik, arhiepiskop Nikodim; nešto kasnije, njihov sledbenik arhiepiskop Danilo II gradi uz južni zid Svetih apostola i crkvu Bogorodice Odigitrije sa dvema kapelama, posvećenim svetom Jovanu Preteči i svetom Arseniju Srpskom. Tridesetih godina 14. veka, taj isti crkveni velikodostojnik podiže ispred ovog kompleksa pripratu s kulom, a uz južni zid Bogorodice Odigitrije malu crkvu Svetoga Nikole. |
 |
U Pećkoj patrijaršiji vekovima se nalazilo sedište srpskih arhiepiskopa i patrijaraha. Od svog postanka, Patrijaršija je okupljala učene teologe, vrsne književnike i odabrane umetnike i svi su oni u njoj ostavljali svedočanstva o svom pregalaštvu. Stoga je ona danas ne samo staro središte srpske crkve nego i mesto gde se čuva značajna umetnička zaostavština.
 |
Na tridesetom zasedanju Uneskovog komiteta za svetsku baštinu, u litvanskom gradu Viljnusu, jula ove godine, jednoglasno je doneta odluka da se Pećka patrijaršija, Gračanica i Bogorodica Ljeviška uvrste na Listu svetske kulturne i prirodne baštine Uneska. Tako su se posle manastira Dečani, koji je na listu Uneska uvršten 2004. godine, na listi elitnih spomenika iz celoga sveta našla i tri spomenika kulture univerzalnog značaja sa Kosova i Metohije.
Radovi na restauraciji kompleksa hramova u Pećkoj patrijaršiji u 2006. godini izvedeni su kao prvi deo realizacije projekta "Zaštita i prezentacija crkava Pećke patrijaršije", zbog potrebe za statičkom sanacijom i zaštitom od vlage crkava. Radove je podržalo Ministarstvo kulture Republike Srbije i Srpska pravoslavna crkva, a finansirani su sredstvima Vlade Republike Srbije. |
Projekat je izrađen, prema uslovima Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture Beograd, u Preduzeću ALBO Inženjering iz Beograda. Autor projekta je arhitekt Marija Jovin, koja je obavila i stalni projektantski nadzor. Rukovodilac radova bio je arhitekt Siniša Temerinski, slikarsko-konzervatorske radove na fasadama vodio je slikar Radomir Petrović, a radove na konzervaciji živopisa Bogorodičine crkve izvodio je slikar Slobodan Stojilović.
|
U toku temeljitih radova na restauraciji, na severnoj fasadi Hrama sv. Dimitrija, u bifori zazidanoj u 17. veku otkrivene su dve dosad nepoznate freske iz 14. veka.
Crkva sv. Dimitrija ima svega dva prozora, jedan oltarni na istoku i drugi na slobodnom severnom zidu.
Pronađena bifora nalazila se iznad sarkofaga patrijarha Jefrema. |
 |
Prilikom skidanja spoljnjeg zida sa bifore pronađene su dve freske na kojima su naslikana dva ženska lika:
 |
- Prozor na severnoj fasadi crkve Svetog Dimitrija, klesan u 14. veku kao veoma lepa bifora od oniksa, u 17. je veku zazidan. To je učinjeno da bi se sa unutrašnje strane oslikao portret preminulog patrijarha Jefrema, koji je sahranjen u kamenom sarkofagu u crkvi. Sa spoljne strane zaziđivanje je izvedeno veoma grubo, krupnim lomljenim kamenom. Tokom konzervatorskih radova na fasadama crkava, uklonjen je deo zida koji je zatvarao prozor i otkrivene su do tada nepoznate freske. Na bočnim stranama prozora ukazale su se dve izdužene ženske figure, koje je odmah, zbog njihove elegancije i očuvanosti, Marija Jovin nazvala Princezama. Pažljivim raziđivanjem prozora i prenošenjem zidne slike patrijarha Jefrema na drugi, slobodni zid u crkvi, prozor je potpuno otvoren i novootkrivene freske su se pokazale u punoj svojoj lepoti, rekao nam je rukovodilac radova arhitekt Siniša Temerinski. |
A koga predstavljaju oslikani ženski likovi u zazidanoj bifori, gospodin Temerinski kaže:
- Na istočnoj bočnoj strani prozora je ženska figura, nazvana "Princeza sa krunom", zbog raskošne krune i odeće koju nosi. Takvu odeću je mogao da nosi neko plemenitog roda, možda iz vladarske porodice. Na zapadnoj bočnoj strani prozora je figura "Princeza sa velom", koja je takođe obučena u raskošnu odeću, a na glavi ima krunu prekrivenu belim velom. Obe figure imaju isti položaj ruku, desna ruka im je naslikana kao da treba da primi krst, a leva je dlanom okrenuta upolje. Nema naslikanih belih krstova, bisera na odeći, krunama i naušnicama, kao ni imena uz figure, što navodi na pomisao da slike nisu završene. Uobičajeno je da se u prozorima slikaju mučenice ili svetiteljke, kao u južnom prozoru Bogorodičine crkve u Pećkoj patrijaršiji, ali moguće je da se u ovom slučaju radi o istorijskim ličnostima iz vremena cara Dušana.
|
