Veliku retrospektivnu izložbu slikara Petra Lubarde na kojoj je prikazano 178 dela iz svih faza umetnikovog stvaralaštva, organizovali su Muzej savremene umetnosti u Beogradu i Narodni muzej Crne Gore.
|
Poslednja velika retrospektiva radova Petra Lubarde održana je u Muzeju savremene umetnosti u Beogradu, maja 1967. Posle četrdeset godina, izložba koju je koncipirao Petar Ćuković, istoričar umetnosti i donedavni direktor Narodnog muzeja Crne Gore priređena je prošle godine, a povodom sto godina od Lubardinog rođenja, u Plavom dvorcu na Cetinju.U Beogradu je retrospektiva postavljena u inspirativnom prostoru Muzeja istorije Jugoslavije, zbog rekonstrukcije Muzeja savremene umetnosti, i trajaće do 26. aprila. |
 |
Najveći deo eksponata na izložbi dolazi iz kolekcija Narodnog muzeja Crne Gore i beogradskog Muzeja savremene umetnosti, a zastupljena su i dela iz Narodnog muzeja u Beogradu, Galerije Matice srpske iz Novog Sada, Spomen zbirke "Pavle Beljanski", kao i drugih javnih i privatnih kolekcija.
Jedanaest tematskih celina, u kojima je koncipirana izložba, vode posmatrača kroz celokupno delo Petra Lubarde i omogućava "čitanje" razvojnih faza umetnikovog stvaralaštva. Prvi segmenti izložbe nazvani "Mora" i "Samoća" obuhvataju predratno slikarstvo – pejzaže i mrtve prirode u kojima dominira osećanje teskobe i dramatike, izrazita epska nota, karakteristična za Lubardu koja je po rečima Petra Ćukovića, "pre svega vezana uz njegovo biće". Slede celine nazvane Zjap, Plod, Krik, Čvor, Zid, Sev, Logor, Zločin i Epilog.
 |
I dok je u prvoj fazi Lubardinog predratnog perioda svetlo podjednako raspoređeno površinom slike, u drugoj ona postaje izrazitija, senka dublja, a opšti utisak je naglašena dramatičnost. Težište likovne preokupacije nije više u linearnom nego u pikturalnom, dok se u trećoj fazi javlja čista boja.
Ključna celina za razumevanje zaokreta u Lubardinom slikarstvu nazvana "Čvor" vodi sve većem oslobođenju od konkretne forme, javlja se težnja prema ritmičkoj arabeski. |
Tu je naročito uočljiva Lubardina "manifestacija moći i gospodarskog instinkta", ili kako ga oseća Isidora Sekulić – kao priču sokola koji vreba iz visina. Važan period za razumevanje Lubardinog slikarstva je i celina nazvana "Krik" s poznatim delima posvećenim Kosovskom boju.
Posetioci imaju priliku da vide i crteže koje je Lubarda radio u ratnom zarobljeništvu, kao i dela posvećena stradanju kragujevačkih đaka. Retrospektiva se završava celinom "Epilog" koja se odnosi na Lubardin boravak u Indiji kada je, po Ćukovićevim rečima, Lubarda izgubio središte svoje slike i okrenuo se fascinaciji božanstvima i zodijačkim znacima.
Pored izložbe, Odeljenje za umetničku dokumentaciju MSUB u saradnji sa Odeljenjem za razvoj Digitalne Narodne biblioteke Srbije, realizovao je i projekat "Čitajte o Petru Lubardi" – elektronska čitaonica knjiga, izložbenih kataloga, stručne periodike, hemeroteke i fotodokumentacije o umetnicima i umetničkim pojavama u dvadesetom veku na prostoru bivše Jugoslavije, koja će biti dostupna na sajtu Narodne biblioteke Srbije.
| Danas Lubardu pozicioniramo koristeći tri prepoznata konteksta. Predratni u kojem je on mladi talentovani umetnik blagovremeno prepoznat od kritike. Posleratni, kada tokom pedesetih i šezdesetih godina postaje jedan od ključnih modernih slikara u Jugoslaviji, po nekim interpretacijama i "državni umetnik", a svakako umetnik čije je prisustvo u ceremonijalnim prostorima socijalističke vlasti bilo više nego istaknuto. Treći kontekst u kojem se Lubarda predstavlja jeste ovaj današnji gde postoji tendencija da se on kanonizuje ili kao najveći moderni crnogorski umetnik, ili kao najveći moderni srpski umetnik, ili kao najveći umetnik socijalističkog modernizma – tendencija kojoj se valja odupreti, jer je Lubarda bio pre svega umetnik koji je u svoje vreme učinio značajan prelom u odnosu na mnoga konzervativna poimanja umetnosti, bilo da su ona aktivirana akademizmom ili nacionalizmom, te ga nikako ne bi trebalo prepustiti ovakvom lakonskom kanonizovanju. Ovde je reč o umetniku koji je u istorijski prelomnom trenutku raskinuo kako sa akademskim tako i sa provincijalnim pogledima na svet, prečesto tipičnim za ovdašnju umetnost. Trebalo bi ga pre svega videti kao umetnika koji se, kako je 1954. pisao Dimitrije Bašićević, odrekao "mogućnosti stvaranja lepote na stari način" i "utrtih slikarskih staza". (Branislava Anđelković-Dimitrijević, u katalogu za izložbu). | |
