Manastir Ravanica je zadužbina kneza Lazara, najznačajnijeg vladara srednjovekovne Srbije koji je poginuo u Kosovskom boju 1389. godine i koji je proglašen za svetitelja.
Tekst: Milorad St. Ilić, Fotografije: Dragan Bosnić |
Manastir sa crkvom Sv. Vaznesenja i ostalim građevinama opasanim čvrstim odbrambenim zidom sa sedam kula među kojima dominira pirg sa kapelom, nalazi se u podnožju Kučajskih planina, u selu Senje, kod Ćuprije. Crkva j sagrađena između 1375. i 1377. godine, a freskama je ukrašena u godinama pred Kosovsku bitku. Nastala kao mauzolej ktitora, ravanička crkva je posle Lazareve smrti čuvala njegove mošti sve do 1690. godine, kada su za vreme velike seobe Srba prenesene najpre u Budim, a potom u Sent Andreju, da bi bile smeštene u crkvu obnovljenog manastira Vrdnik u današnjem Sremu. Posle skoro tri veka, u kneževoj zadužbini ponovo su pohranjene mošti kneza Lazara za čiji je večni počinak građena. |
|
Manastir je imao veoma tešku prošlost. Rušili su ga i palili Turci 1396, 1398. i 1436. godine. Crkva je teže stradala 1686/87. kada je pobijen veći broj monaha. Obnovu crkve i vaspostavljanje porušene priprate izvršio je daskal Stefan, ravanički monah, koji se 1717. godine vratio u Ravanicu koju je nasilno napustio 1690. godine. Do svoje smrti, 1729. godine, obnovio je i druge manastirske građevine i delimično ukrasio pripratu zidnim slikama.
Manastir je stradao i za vreme Kočine krajine 1788. godine da bi šest godina kasnije bio popravljen. Neki radovi na obnovi manastirskih zdanja obavljeni su tokom Prvog srpskog ustanka i uz pomoć njegovog vođe Karađorđa Petrovića. |
 | |
Za vreme kneza Miloša Obrenovića 1833. godine crkva je dobila novi ikonostas čiji je autor Moler Janja. Polovinom prošlog veka nastao je deo fresaka u priprati, a na temeljima stare trpezarije sagrađen je konak. Manastir je arheološki istražen i naučno konzerviran u godinama posle Drugog svetskog rata. |
| Po svojim arhitektonskim i likovnim obeležjima ravanička crkva je začetak novog stila umetnosti - moravske škole. Sa osnovom u obliku razvijenog trikonhosa (trolist) koji je sklopljen iz upisanog krsta, a iznad kojeg se uzdiže velika centralna i po četiri manje dijagonalno postavljene kupole, crkva u Ravanici postala je prototip hramova moravske škole. Jedinstvo sa arhitekturom crkve čini dekorativna kamena plastika koja je takođe postala uzor u ukrašavanju potonjih crkvenih građevina moravske Srbije i despotovine. Plitko klesani kameni ukras u obliku rozeta, ornamentika na arhivoltama u vidu geometrijskih prepleta i vegetabilnih elemenata kao i figuralne zoomorfne predstave oko prozora – čine potpuno novi dekorativni sistem koji raščlanjenim i polihromnim fasadama crkve daje neobičnu živost i slikovitost. Freske izuzetnog kvaliteta čine najvredniji deo srpske slikarske baštine u doba kneza Lazara (1372–1389) i despota Stefana Lazarevića (1389–1427) i svojim temama i rasporedom u potpunosti odražavaju bogoslovske misli i duhovnu klimu svog vremena. |
 | |
|
Ravanica kao umetnički uzor
U ikonografskim osobenostima i zastupljenosti nekih dotle ređe slikanih ciklusa, scena i ličnosti, prepoznaje se duhovna i idejna opredeljenost kneza Lazara, kao naručioca fresaka i njihovih autora. Stilske odlike ravaničkog zidnog slikarstva poslužile su kao putokaz i određenje za razvoj umetničkog shvatanja u decenijama kad je politički zavisna i vazalna Srbija postala plodno tlo za procvat stvaralaštva. | |
|
Freske izuzetnog kvaliteta čine najvredniji deo srpske slikarske baštine u doba kneza Lazara (1372–1389) i despota Stefana Lazarevića (1389–1427) i svojim temama i rasporedom u potpunosti odražavaju bogoslovske misli i duhovnu klimu svog vremena.
|
 | |
|
Nova dekorativna vrednost povezana u posebne celine, lirska interpretacija likova, njihova portretna uobličenost, smeli pokreti figura, mekoća modelacije i izvesna ekspresivnost likova – osnovne su odlike ovih teško oštećenih zidnih slika koje obeležavaju početak poslednje velike umetničke epohe u srednjovekovnoj Srbiji.
Kao značajno središte duhovnog, kulturnog, književnog i umetničkog života, Ravanica je uticala na nastanak više crkava i manastira među kojim se ističe obližnji manastir Sisojevac ili crkva u Petruškoj oblasti u dolini reke Crnice.
|
 | |
|
|
